Het einde:
Deus ex machina en eucatastrophe
Narratieve technieken - deel 8
In deze blogreeks over narratieve technieken komen aan bod:
Deel 1: Het begin ~ Ab ovo, in medias res of post rem
Deel 2: Tijd voor actie ~ De MacGuffin
Deel 3: Hints geven ~ Voorafschaduwing / Foreshadowing
Deel 4: Een dwaalspoor ~ De rode haring / red herring
Deel 5: Relevantie ~ Wet van Tsjechov / Chekhov’s Gun
Deel 6: Spanning ~ Leapfrogging in combinatie met cliffhangers
Deel 7: De druk opvoeren ~ Het tikkende klok-scenario / Ticking clock scenario
Deel 8: Het einde ~ Deus ex machina en eucatastrophe
Deel 9: Herkenbaarheid met een twist ~ Je laten inspireren door tropes
Het idee voor je verhaal is er. Je weet welke ontwikkelingen en avonturen je personages zullen meemaken. Maar hoe ga je deze informatie tijdens je verhaal weergeven? In welke volgorde vertel je het aan de lezer en welke narratieve technieken gebruik je om het geheel nog beter tot zijn recht te laten komen?
Misschien wil je wel spanning opbouwen door middel van cliffhangers, foreshadowing of het tikkende klok-scenario. Of je bent iemand die graag speelt met het al dan niet waarmaken van de verwachtingen van de lezers.
In deze blogreeks nemen we een aantal plottechnieken onder de loep. Welk effect kan het inzetten van deze technieken hebben op de lezer en zijn er ook technieken die je juist beter kunt vermijden?
Met in deel 8: deus ex machina en eucatastrophe.
Hoe creëer je een geloofwaardig einde?
Waar je ook voor kiest, bij een bevredigend einde speelt het hoofdpersonage een actieve rol in het bepalen wat er tijdens de ontknoping gebeurt. En dat is ook precies het probleem bij de narratieve techniek deus ex machine.
Deus ex machine: hulp van boven
Een tip om dit te voorkomen: bedenk al ruim van tevoren hoe je je boek wilt gaan eindigen, niet pas als je aan de ontknoping begint. Hoe eerder je nadenkt over mogelijke eindes, hoe eerder je hier al in je verhaal op kunt anticiperen. Zo voorkom je een einde dat uit de lucht valt.
Eucatastrophe: eind goed, al goed
Een variant op de deus ex machine is de ‘eucatastrophe’. Ook bij de eucatastrophe gebeurt er iets onverwachts waardoor de hoofdpersoon op het laatste moment wordt gered van een verschrikkelijk en vrijwel onvermijdelijk lot.
Een verschil is echter dat er bij de eucatastrophe gedurende het verhaal toch al een beetje op dit positieve einde is geanticipeerd, waardoor het handelen van de hoofdpersoon indirect toch effect heeft gehad.
Het woord ‘eucatastrophe’ werd bedacht door de schrijver J.R.R. Tolkien door het Griekse ‘eu’ (‘goed’) samen te trekken met ‘catastrophe’ (de ‘ontknoping’ van een plot). Volgens Tolkien kun je echter ook gebruikmaken van de eucatastrophe zonder een deus ex machine in te zetten.
SPOILER: het einde van The Lord of the Rings is het bekendste voorbeeld van een eucatastrophe. Alles wijst erop dat de slechterik Sauron de strijd gaat winnen. Frodo had als doel om de Ring te vernietigen, maar tijdens de ontknoping besluit hij dat hij het ding toch graag voor zichzelf wil houden. Hij heeft dus gefaald om zijn missie te volbrengen. Op dat moment verschijnt echter Gollum, die de Ring steelt, maar door zijn euforie in het vuur stort, waardoor de Ring alsnog wordt vernietigd.
De indirecte invloed van hoofdpersoon Frodo op de uiteindelijk toch nog goede afloop is dat hij eerder in het verhaal het leven van Gollum heeft gespaard. Dit deed hij terwijl hij daarmee een groot risico liep en zijn vriend Sam het er absoluut niet mee eens was. Deze kleine goede daad zorgt ervoor dat het kwaad wordt verslagen.
Deel het in de besloten Facebookgroep van BackWords.
In het volgende deel van deze blogreeks over narratieve technieken: Herkenbaarheid met een twist – je laten inspireren door tropes.
